Skleroza multiple është një sëmundje kronike e sistemit nervor qendror, që mund të ndikojë në shikim, lëvizje, ekuilibër dhe kujtesë. Shkencëtarët kanë identifikuar një lidhje të fortë me virusin Epstein-Barr, ndërsa trajtimet e reja po ndihmojnë në ngadalësimin e përparimit të sëmundjes.
Rreth 3.1 milionë njerëz në mbarë botën jetojnë me sklerozë multiple (MS), sipas përditësimit më të fundit të “Atlas of MS”, të publikuar në vitin 2026 nga Federata Ndërkombëtare e Sklerozës Multiple. Shtatë në dhjetë persona të prekur janë gra, të cilat kanë rreth dy deri në tri herë më shumë gjasa të diagnostikohen me këtë sëmundje sesa burrat.
Skleroza multiple prek sistemin nervor qendror, që përfshin trurin dhe palcën kurrizore. Ajo mund të shfaqet në mënyra të ndryshme, nga simptoma relativisht të lehta deri te vështirësi të rëndësishme në lëvizje dhe në kryerjen e aktiviteteve të përditshme. Megjithëse shkaku i saktë nuk është përcaktuar plotësisht, kërkimet shkencore po hedhin dritë mbi mekanizmat e sëmundjes dhe mundësitë e trajtimit.
Skleroza multiple është një sëmundje inflamatore dhe autoimune. Në këtë gjendje, sistemi imunitar sulmon gabimisht mielinën, shtresën mbrojtëse që rrethon fijet nervore dhe ndihmon në përcjelljen e sinjaleve elektrike.
Kur mielina dëmtohet, komunikimi ndërmjet trurit dhe pjesëve të tjera të trupit mund të ngadalësohet ose të ndërpritet. Në disa raste dëmtohen edhe vetë fijet nervore, duke shkaktuar probleme që mund të zgjasin ose të përkeqësohen me kalimin e kohës.
Sipas Institutit Kombëtar të Shëndetit në SHBA (NIH), simptomat dhe ecuria e sëmundjes ndryshojnë ndjeshëm nga një person te tjetri. Disa pacientë përjetojnë episode të përsëritura, të ndjekura nga periudha përmirësimi, ndërsa te të tjerë vërehet një përkeqësim gradual.
Cilat janë shenjat që nuk duhen neglizhuar?
Simptomat mund të shfaqen gradualisht ose në episode dhe nuk janë të njëjta për të gjithë. Ndër shenjat e mundshme janë:
- Probleme me shikimin: shikim i turbullt, shikim i dyfishtë ose humbje e shikimit, ndonjëherë e shoqëruar me dhimbje gjatë lëvizjes së syrit.
- Mpirje dhe ndjesi shpimi: ndjesi shpimi gjilpërash, mpirje ose dhimbje në krahë, këmbë apo pjesë të tjera të trupit.
- Lodhje e theksuar: lodhje fizike ose mendore që mund të ndikojë në punë dhe në aktivitetet e përditshme.
- Vështirësi në lëvizje: dobësi muskulore, ngurtësi, spazma dhe probleme me ekuilibrin ose koordinimin.
- Çrregullime të funksioneve të tjera: vështirësi me kontrollin e fshikëzës urinare, përqendrimin, kujtesën ose përpunimin e informacionit.
Prania e një apo disa prej këtyre shenjave nuk do të thotë domosdoshmërisht se një person ka sklerozë multiple, pasi ato mund të lidhen edhe me gjendje të tjera shëndetësore. Megjithatë, simptomat e reja, të pashpjeguara ose të përsëritura kërkojnë vlerësim mjekësor.
Pse gratë preken më shpesh?
Një nga pyetjet që shkenca ende po përpiqet të shpjegojë është përse skleroza multiple diagnostikohet dukshëm më shpesh te gratë.
Sipas të dhënave të “Atlas of MS”, ky ndryshim vërehet në rajone të ndryshme të botës. Studiuesit po shqyrtojnë rolin e hormoneve, dallimeve në funksionimin e sistemit imunitar, faktorëve gjenetikë dhe ndikimeve mjedisore.
Megjithatë, ende nuk ka një shpjegim të vetëm që të sqarojë plotësisht këtë dallim. Gjithashtu, fakti që gratë preken më shpesh nuk do të thotë se sëmundja është domosdoshmërisht më e rëndë tek ato; ecuria mund të ndryshojë nga një pacient te tjetri.
Zbulimi për virusin që mund të lidhet me sëmundjen
Një nga zhvillimet më të rëndësishme në kërkimin mbi sklerozën multiple lidhet me virusin Epstein-Barr (EBV), një virus shumë i përhapur që mund të shkaktojë mononukleozën infektive.
Një studim i publikuar në revistën shkencore “Science” në vitin 2022 analizoi të dhënat dhe mostrat e gjakut të më shumë se 10 milionë pjesëtarëve të ushtrisë amerikane. Studiuesit gjetën se rreziku i zhvillimit të sklerozës multiple u rrit rreth 32 herë pas infektimit me virusin Epstein-Barr.
Rezultatet, të raportuara edhe në Nature Neuroscience, përbëjnë prova të forta se ky virus mund të luajë një rol shkaktar në zhvillimin e sëmundjes.
Megjithatë, ky zbulim nuk do të thotë se çdo person që infektohet me EBV do të zhvillojë sklerozë multiple. Virusi është jashtëzakonisht i përhapur, ndërsa vetëm një pjesë shumë e vogël e personave të infektuar zhvillojnë këtë sëmundje. Kjo tregon se mund të ndërveprojnë disa faktorë, përfshirë predispozitën gjenetike dhe mjedisin.
Studiuesit po shqyrtojnë gjithashtu ndikimin e duhanpirjes, niveleve të vitaminës D dhe faktorëve të tjerë në rrezikun e zhvillimit të sëmundjes. Asnjëri prej tyre nuk e shpjegon i vetëm shfaqjen e saj.
Si diagnostikohet dhe a ka trajtim?
Nuk ekziston një test i vetëm që konfirmon sklerozën multiple në çdo rast. Diagnostikimi kryhet nga mjeku neurolog, duke kombinuar historinë e simptomave, ekzaminimin neurologjik dhe rezultatet e ekzaminimeve të nevojshme.
Rezonanca magnetike (MRI) e trurit dhe e palcës kurrizore është një nga ekzaminimet kryesore, sepse mund të evidentojë zona të dëmtimit karakteristik. Në varësi të rastit, mjeku mund të kërkojë edhe analiza të lëngut cerebrospinal, të marrë përmes punksionit lumbar, ose ekzaminime të tjera për të përjashtuar sëmundje me shenja të ngjashme.
Aktualisht, nuk ka një kurë që e zhduk plotësisht sklerozën multiple. Megjithatë, kjo nuk do të thotë se sëmundja nuk mund të trajtohet.
Terapitë që modifikojnë ecurinë e sëmundjes mund të ulin shpeshtësinë e episodeve, të kufizojnë aktivitetin inflamator dhe të ngadalësojnë grumbullimin e paaftësisë. Për episode të caktuara mund të përdoren kortikosteroide, ndërsa trajtimi afatgjatë përcaktohet sipas formës së sëmundjes dhe gjendjes së pacientit.
Rehabilitimi, fizioterapia dhe trajtimi i simptomave mund të ndihmojnë gjithashtu në ruajtjen e funksioneve dhe të cilësisë së jetës. Zgjedhja e terapisë duhet të bëhet nga neurologu, pasi medikamentet kanë përfitime, kufizime dhe efekte anësore të mundshme.
Identifikimi i rolit të mundshëm të virusit Epstein-Barr ka hapur perspektiva të reja për kërkimin shkencor. Studiuesit po shqyrtojnë nëse parandalimi i infeksionit me këtë virus mund të ndihmojë në uljen e rasteve të sklerozës multiple, si dhe mënyrat për të identifikuar më herët personat në rrezik.
Një tjetër drejtim i rëndësishëm është zhvillimi i trajtimeve që jo vetëm kontrollojnë inflamacionin, por edhe mbrojnë fijet nervore nga dëmtimi dhe ndihmojnë në riparimin e mielinës.
Përparimi në diagnostikim dhe trajtim ka përmirësuar mundësitë për menaxhimin e sëmundjes, por mbeten ende pyetje pa përgjigje rreth shkaqeve të saj dhe mënyrave për ta parandaluar.
Zëri Online
Shënim: Ky material ka karakter informues dhe nuk zëvendëson konsultën, diagnostikimin apo këshillën e mjekut specialist.
©ZëriOnline
