Ismail Kadare, shkrimtari shqiptar q\u00eb eksploroi historin\u00eb e kultur\u00ebn e Ballkanit n\u00eb poezi dhe romane p\u00ebr rreth 60 vjet, vdiq n\u00eb mosh\u00ebn 88-vje\u00e7are. Bujar Hudhri, i sht\u00ebpis\u00eb botuese t\u00eb Kadarese, Onufri, tha se Kadare vdiq m\u00ebngjesin e sot\u00ebm pasi ishte d\u00ebrguar me urgjenc\u00eb n\u00eb spital, sipas raportimeve me atak kardiak.<\/p>\n\n\n\n
Duke shkruar n\u00ebn hijen e diktatorit komunist Enver Hoxha, Kadare ekzaminonte shoq\u00ebrin\u00eb bashk\u00ebkohore me an\u00eb t\u00eb alegoris\u00eb e mitologjis\u00eb, si n\u00eb romanet \u201cGjeneraili Ushtris\u00eb s\u00eb Vdekur\u201d, \u201cRrethimi\u201d dhe \u201cPallati i \u00ebndrrave\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Pas arratisjes n\u00eb Paris, disa muaj para shembjes s\u00eb regjimit komunist n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00eb 1990, reputacioni i tij vijoi t\u00eb rritej teksa ai vazhdonte t\u00eb shkruante romane p\u00ebr vendin e tij. Mes \u00e7mimeve t\u00eb fituara ishte dhe \u2018Man Booker International\u2019.<\/p>\n\n\n\n
I lindur n\u00eb 1936 n\u00eb Gjirokast\u00ebr pran\u00eb kufirit me Greqin\u00eb, Kadare u rrit n\u00eb rrug\u00ebn ku ishte rritur m\u00eb par\u00eb diktatori Hoxha. Ai publikoi v\u00ebllimin e par\u00eb me poezi n\u00eb mosh\u00ebn 17 vje\u00e7are. Pas studimeve n\u00eb vitin 1960 ai shkroi nj\u00eb tregim mbi dy student\u00eb q\u00eb studionin nj\u00eb tekst t\u00eb humbur. Tregimi u publikua n\u00eb nj\u00eb revist\u00eb por u ndalua nga autoritetet komuniste.<\/p>\n\n\n\n
\u201cIshte gj\u00eb e mir\u00eb q\u00eb ndodhi kjo,\u201d ka th\u00ebn\u00eb ai p\u00ebr “The Guardian” n\u00eb 2005. \u201cN\u00eb vitet 60-t\u00eb jeta n\u00eb Shqip\u00ebri ishte e organizuar, dhe nj\u00eb shkrimtar nuk e dinte se nuk mund t\u00eb shkruante p\u00ebr falsifikimin e historis\u00eb.\u201d Tre vjet m\u00eb von\u00eb ai arriti t\u00eb kalonte censur\u00ebn me romanin Gjenerali i ushtris\u00eb s\u00eb Vdekur, p\u00ebr nj\u00eb gjeneral italian erdhi n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00eb vitet 1960 p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar eshtrat e ushtar\u00ebve t\u00eb vrar\u00eb gjat\u00eb luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore.<\/p>\n\n\n\n
Kritik\u00ebt shqiptar\u00eb e sulmuan romanin si i distancuar nga realizmi socialist q\u00eb k\u00ebrkohej nga regjimi i Hoxh\u00ebs dhe kur u publikua n\u00eb Franc\u00eb 1970 shkaktoi mjaft habi. E p\u00ebrditshmja Le Monde e vler\u00ebsonte si \u201ci mahnitsh\u00ebm e plot ngroht\u00ebsi\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Megjithse profili i tij nd\u00ebrkomb\u00ebtar i jepte nj\u00ebfar\u00eb mbrojtjeje nga censura, Kadare n\u00eb 20 vitet e ardhshme duhet t\u00eb kalonte nj\u00eb betej\u00eb me shprehjes artistike dhe mbijetes\u00ebs. Kur poema e tij politike “Pashallar\u00ebt e Kuq” u ndalua n\u00eb vitin 1975, ai krijoi nj\u00eb portret t\u00eb Hoxh\u00ebs n\u00eb romanin e 1977-s, “Dimri i Madh”. N\u00eb vitin 1981 ai publikoi “Pallatin e \u00cbndrrave”, nj\u00eb goditje alegorike ndaj totalitarizmit ku nj\u00eb burr\u00eb zbulon sekretet e rrezikshme t\u00eb nj\u00eb zyre qeveritare q\u00eb \u2018analizonte \u00ebndrrat e shtetasve\u2019.<\/p>\n\n\n\n
Edhe ky roman u ndalua por Kadare ishte nj\u00eb figur\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme mes shkrimtar\u00ebve shqiptare dhe gjithashtu deputet n\u00eb parlamentin e vendit. Ai gjithashtu mund t\u00eb publikonte dhe t\u00eb udh\u00ebtonte jasht\u00eb shtetit.<\/p>\n\n\n\n
Kur Hoxha vdiq n\u00eb 1986, presidenti i ri Ramiz Alia, nis hapat drejt reformave dhe Kadare raportohet se u takua me t\u00eb p\u00ebr t\u00eb diskutuar nisjen e ndryshimeve. Por n\u00eb tetor 1990, ai arriti n\u00eb konkluzionin se \u201cnuk kishte mund\u00ebsi p\u00ebr opozit\u00eb t\u00eb ligjshme n\u00eb Shqip\u00ebri\u201d, duke th\u00ebn\u00eb se \u201cdezertimi im mund t\u00eb ndihmoj\u00eb n\u00eb demokratizimin e vendit\u201d.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb aplikimin e tij p\u00ebr azil politik n\u00eb Franc\u00eb ai p\u00ebrmendte 100 intelektual\u00eb q\u00eb pritej t\u00eb arrestoheshin nga policia sekrete, Sigurimi.<\/p>\n\n\n\n
\u201cHapi final,\u201d tha ai p\u00ebr New York Times, \u201cishin k\u00ebrc\u00ebnimet e drejtp\u00ebrdrejta nga Sigurimi, q\u00eb done t\u00eb lante hesapet e vjetra, n\u00eb trazir\u00ebn m\u00eb t\u00eb par\u00eb\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Me sigurin\u00eb e gjetur n\u00eb Paris, Kadare nisi t\u00eb publikonte s\u00ebrish kund\u00ebr totalitarizmit si\u00e7 ishte novela \u201cQorrfermani\u201d ku nj\u00eb sulltan urdh\u00ebronte se ata q\u00eb kan\u00eb \u201csyrin e lig\u201d duhet t\u00eb verbohen, nd\u00ebrsa te \u201cPiramida\u201d ai p\u00ebrshkruan nd\u00ebrtimin e piramid\u00ebs s\u00eb Giz\u00ebs n\u00eb Egjipt, nga nj\u00eb faraon magalomaniak si nj\u00eb mjet kontrolli e shtypjeje ndaj popullit.<\/p>\n\n\n\n
Kadare mori n\u00eb Franc\u00eb \u00e7mimin \u2018L\u00e9gion d\u2019Honneur\u2019 dhe \u2018Man Booker International\u2019 p\u00ebr arritjet e tij n\u00eb 2005. Por elozhet nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr t\u00eb soll\u00ebn disa dyshime e akuza nga shkrimtarja rumune Renata Dumitrascu q\u00eb tha se karriera e tij \u00ebsht\u00eb ngritur mbi \u201cbaza t\u00eb dyshimta\u201d, dhe se \u201cKadare nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb Solzhenitsy-n, dhe nuk do t\u00eb jet\u00eb kurr\u00eb\u201d.<\/p>\n\n\n\n
\u201cAshtu si shum\u00eb homolog\u00eb t\u00eb tij n\u00eb vendet ish-komuniste, Kadare ishte nj\u00eb kameleon dinak, duke luajtur rolin e rebelit p\u00ebr t\u00eb emocionuar per\u00ebndimor\u00ebt. Por nuk ka dyshim se cila \u00ebsht\u00eb tufa e tij e v\u00ebrtet\u00eb me t\u00eb cil\u00ebt vrapon; dhe n\u00eb fakt edhe rezymeja e tij ul\u00ebret me adhurimet p\u00ebr karrieriz\u00ebm dhe konformiz\u00ebm me pushtetin\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Kadare refuzonte akuzat se kishte p\u00ebrdorur kredenciale t\u00eb rreme, duke sugjeruar se kritik\u00ebt n\u00eb fakt duhet t\u00eb fokusohen n\u00eb pun\u00ebn e tij.<\/p>\n\n\n\n
\u201cNuk kam pretenduar kurr\u00eb t\u00eb jem nj\u00eb disident n\u00eb kuptimin e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb fjal\u00ebs, por opozicioni hapur ndaj regjimit t\u00eb Hoxzh\u00ebs ashtu si dhe ai ndaj Stalinit, ishte i pamundur pa dal\u00eb para skuadr\u00ebs s\u00eb pushkatimit. Por nga ana tjet\u00ebr librat e mi jan\u00eb nj\u00eb form\u00eb e dukshme rezistence ndaj atij regjimi\u201d, shkruan rrjeti The Guardian.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb Tiran\u00eb n\u00eb hapjen e nj\u00eb muzeumi n\u00eb 2019, Kadare tha p\u00ebr rrjetin France 24 se puna e tij i bindej vet\u00ebm ligjeve t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
\u201cNjer\u00ebzit q\u00eb jetonin n\u00eb at\u00eb periudh\u00eb ishin t\u00eb palumtur, por arti \u00ebsht\u00eb mbi t\u00eb gjitha sepse ai nuk \u00ebsht\u00eb as i lumtur as i palumtur n\u00eb \u00e7do regjim”.<\/p>\n\n\n\n
The Guardian <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ismail Kadare, shkrimtari shqiptar q\u00eb eksploroi historin\u00eb e kultur\u00ebn e Ballkanit n\u00eb poezi dhe romane p\u00ebr rreth 60 vjet, vdiq n\u00eb mosh\u00ebn 88-vje\u00e7are. Bujar Hudhri, i sht\u00ebpis\u00eb botuese t\u00eb Kadarese, Onufri, tha se Kadare vdiq m\u00ebngjesin e sot\u00ebm pasi ishte d\u00ebrguar me urgjenc\u00eb n\u00eb spital, sipas raportimeve me atak kardiak. Duke shkruar n\u00ebn hijen e […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1066,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-1065","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-aktualitet"],"yoast_head":"\n