Në historinë e shekullit XX ka momente që ndryshojnë jo vetëm fatin e një vendi, por edhe ekuilibrat globalë. 2 dhjetor 1961 ishte një prej tyre për Kubën: dita kur, përmes një fjalimi televiziv, Fidel Castro shpalli zyrtarisht karakterin socialist të Revolucionit Kuban, duke vulosur drejtimin politik të vendit dhe duke e kthyer ishullin në një pikë referimi për konfliktet, aleancat dhe lëvizjet politike të dekadave që pasuan.
Më 2 dhjetor 1961, në një fjalim televiziv me rastin e 5-vjetorit të zbarkimit të Granma-s, që kishte nisur luftën revolucionare, Fidel Castro mbajti një fjalim- shpallje historike drejtuar kombit kuban dhe opinionit ndërkombëtar. Ai deklaroi: “Unë jam marksist-leninist dhe do të jem i tillë deri në ditën e fundit të jetës sime.” Kjo deklaratë shpalli zyrtarisht karakterin socialist të Revolucionit Kuban. Ky moment nuk shënoi lindjen e rrugës radikale të revolucionit, por kristalizimin e tij vendimtar dhe publik, një çast qartësie të thellë, i diktuar nga logjika e pashmangshme e luftës së klasave dhe agresioni imperialist.
Deklarata pasoi një periudhë përshkallëzimi të përplasjes me Shtetet e Bashkuara dhe të thellimit të transformimeve shoqërore brenda vetë Kubës. Programi fillestar i revolucionit, i paraqitur në fjalimin e Fidel Castros më 1953 “Historia do të më japë të drejtë”, ishte gjerësisht nacionalist, anti-imperialist dhe me aspirata demokratike. Megjithatë, veprimet që pasuan, veçanërisht Ligji radikal i Reformës Agrare i majit 1959, që shpronësoi pronat e mëdha, si edhe reformat e rëndësishme urbane, sfiduan drejtpërdrejt marrëdhëniet kapitaliste të pronësisë. Kjo provokoi një reagim të menjëhershëm kundërrevolucionar nga oligarkia kubane e zhvendosur dhe aleati i saj kryesor i jashtëm, imperializmi i Shteteve të Bashkuara. Kjo dinamikë ilustron teorinë e revolucionit të përhershëm: një lëvizje që synon sovranitet të vërtetë kombëtar dhe drejtësi shoqërore në një kuadër neo-kolonial përplaset në mënyrë të pashmangshme me interesat e kapitalit ndërkombëtar dhe bashkëpunëtorëve të tij vendas. Revolucioni u përball me një zgjedhje të qartë: ose tërheqje dhe dorëzim përballë këtyre forcave, ose avancim përmes çmontimit të shtetit kapitalist dhe marrëdhënieve të pronësisë që e mbanin atë. Pushtimi i Gjirit të Derrave në prill 1961, i orkestruar nga SHBA, shërbeu si katalizatori përfundimtar. Disfatë vendimtare e kësaj force mercenare nga një popullsi kubane e mobilizuar, e organizuar në milici popullore, dëshmoi përfundimisht se baza shoqërore e revolucionit ishte klasa punëtore, fshatarësia dhe elementët progresistë. Ajo shkatërroi çdo mundësi të mbetur për bashkëjetesë paqësore me pushtetin kapitalist të Amerikës së Veriut.
Fjalimi i Castros ishte një akt i kalkuluar udhëheqjeje politike, i kohëzuar me vetëdije për simbolikën e fuqishme të përvjetorit të ekspeditës së Granma-s. Ai përmbushi disa funksione strategjike kyçe. Së pari, konsolidoi unitetin e brendshëm duke ofruar një kornizë ideologjike të qartë, marksizëm-leninizmin, për masat radikale që tashmë ishin në proces. Ky hap ndihmoi në bashkimin e udhëheqjes revolucionare dhe bazës së saj masive rreth një doktrine koherente që shkonte përtej kundërshtimit të thjeshtë ndaj regjimit të Batistës apo Shteteve të Bashkuara. Së dyti, sinjalizoi një rreshtim gjeopolitik përfundimtar me Bashkimin Sovjetik dhe bllokun socialist në tërësi. Në kontekstin e Luftës së Ftohtë dhe nën presionin e ashpër të bllokadës ekonomike amerikane, ky rreshtim ishte një domosdoshmëri për mbijetesën materiale të Kubës, duke mundësuar tregti thelbësore, ndihmë ekonomike dhe mbrojtje ushtarake. Së treti, shërbeu për të paraprirë dhe përkufizuar politikisht armikun. Deklarata hoqi çdo paqartësi rreth konfliktit themelor të klasave. Forcat kundërrevolucionare nuk mund të pretendonin më në mënyrë të besueshme se po luftonin për një “demokraci” të paqartë kundër tiranisë; ato u pozicionuan hapur si kundërshtare të socializmit, duke qartësuar vijat e përplasjes për popullin kuban. Ky moment ndodhi në një kontekst të edukimit intensiv politik, veçanërisht pas përfundimit të fushatës së shkrim-leximit të vitit 1961, një përpjekje monumentale emancipimi kulturor që krijoi një qytetari më të ndërgjegjshme politikisht dhe më të hapur ndaj ideve socialiste.
Pasojat e kësaj deklarate ishin të menjëhershme dhe të thella. Për Kubën, ajo vulosi trajektoren e shtetit revolucionar, duke çuar në nacionalizimin e plotë të industrisë kryesore, përfshirë pronat e mbetura amerikane, dhe në konsolidimin e mëvonshëm të organizatave revolucionare të integruara në Partinë Komuniste të Kubës deri në vitin 1965. Ajo siguroi themelin ideologjik për arritjet e mëvonshme të pashembullta të Kubës në shëndetësi dhe arsim. Për marrëdhëniet SHBA-Kubë, i dha qeverisë amerikane justifikimin formal për të vendosur një embargo të plotë ekonomike, tregtare dhe financiare në shkurt 1962, një akt i vazhdueshëm lufte ekonomike që synonte gjymtimin e ekonomisë kubane dhe përmbysjen e revolucionit, politikë që vazhdon deri në ditët tona. Për të majtën ndërkombëtare, Revolucioni Kuban, tashmë hapur socialist, u shndërrua në një fener të fuqishëm. Ai tregoi se një revolucion socialist i suksesshëm ishte i mundur në Hemisferën Perëndimore, se mund të mbrohej kundër sulmit të drejtpërdrejtë imperialist dhe se mund të lindte organikisht nga një lëvizje e gjerë nacionaliste, e jo domosdoshmërisht vetëm nga aparati tradicional i një partie komuniste. Kjo frymëzoi lëvizjet çlirimtare në Amerikën Latine, Afrikë dhe Botën e Tretë më gjerë, duke paraqitur luftën e armatosur dhe orientimin socialist si një alternativë të zbatueshme ndaj dominimit kolonial dhe varësisë neo-koloniale. Rruga kubane theksoi agjencinë revolucionare të fshatarësisë në aleancë me klasën punëtore, rolin e një avangarde guerrile të përkushtuar si katalizator i kryengritjes masive dhe potencialin e një udhëheqjeje revolucionare për të arritur bindje komuniste përmes përvojës praktike të luftës anti-imperialiste.
Në përfundim, deklarata e 2 dhjetorit 1961 përfaqësoi kurorëzimin ideologjik të një procesi tashmë të përcaktuar nga konflikti material dhe politik. Ishte momenti kur Revolucioni Kuban e njohu dhe e shpalli zyrtarisht natyrën e tij thelbësore, një natyrë e farkëtuar nga domosdoshmëria e mbrojtjes së sovranitetit kombëtar përmes shpronësimit të klasës kapitaliste. Ky akt e shndërroi Kubën nga një ish-koloni rebele në një front të përkushtuar të luftës globale të klasave, duke e vendosur atë si një simbol të qëndrueshëm rezistence, trashëgimia e së cilës e sfidës dhe solidaritetit internacionalist vazhdon të rezonojë thellë në mendimin dhe praktikën e së majtës.
