Historia e Cecilia Payne është ajo e një gruaje që sfidoi paragjykimet dhe bëri një nga zbulimet më të rëndësishme në astronomi, pa marrë kurrë njohjen që meritonte.
Që nga vdekja e saj në 1979, Cecilia Payne, gruaja që zbuloi përbërjen themelore të universit, ka mbetur kryesisht e panjohur. Trashëgimia e saj është shënuar vetëm nga një pllakë përkujtimore në një mur universiteti, ndërsa zbulimi i saj revolucionar mezi përmendet, madje as në nekrologjinë e saj.
Çdo nxënës i shkollës së mesme e di se Isak Njutoni zbuloi gravitetin, Çarls Darvini shpjegoi evolucionin dhe Albert Ajnshtajni formuloi teorinë e relativitetit. Por kur bëhet fjalë për përbërjen e universit, tekstet shkollore thjesht përmendin se hidrogjeni është atomi më i bollshëm, pa e njohur personin që qëndron pas këtij zbulimi vendimtar. Ky person ishte Cecilia Payne.
Ajo shkroi një nga tezat më të shkëlqyera të doktoraturës në fushën e astronomisë, duke dëshmuar se yjet, përfshirë Diellin, përbëhen kryesisht nga hidrogjen dhe helium. Ironikisht, rruga e saj drejt shkencës filloi mes pengesave. Nëna e saj kundërshtonte arsimimin e vajzave, duke e konsideruar atë si humbje parash. Megjithatë, Payne arriti të fitojë një bursë për në Kembrixh, ku përfundoi studimet. Për shkak se ishte grua, Kembrixhi refuzoi t’i jepte diplomë, duke e shtyrë të largohej drejt Shteteve të Bashkuara. Atje u regjistrua në Harvard dhe u bë personi i parë që mori doktoraturë në astronomi nga Kolegji Radcliffe.
Astronomi Otto Strauve e përshkroi tezën e saj si “teza më e shkëlqyer e doktoraturës e shkruar ndonjëherë në astronomi”. Përveçse zbuloi përbërjen e Diellit, Payne hodhi themelet për studimin e yjeve të ndryshueshëm, një kontribut monumental që shpesh nuk i njihet. Ajo ishte edhe gruaja e parë që u bë profesoreshë në Harvard, një arritje e jashtëzakonshme, por e anashkaluar nga historia.
Cecilia Payne, gruaja që zbuloi se nga se përbëhen yjet, meriton të kujtohet me respektin që i takon për kontributin e saj në shkencë.
©️zërionline
