Një trashëgimi e rrezikshme
Në Bibliotekën e Universitetit të Kopenhagës gjenden tre vëllime të rralla nga shekulli i XVII-të, të cilat fshehin një sekret të rrezikshëm. Faqet e tyre janë të mbuluara me arsenik, një nga substancat më toksike të njohura. Këto libra, të trajtuar dikur për t’u mbrojtur nga insektet dhe lagështia, janë sot një sfidë për studiuesit, të cilët duhet të ndjekin masa të rrepta sigurie për të shmangur kontaminimin.
Si u zbuluan librat helmues?
Zbulimi i këtyre vëllimeve toksike ndodhi aksidentalisht gjatë një projekti dixhitalizimi. Studiuesit vunë re një shtresë të gjelbër në kopertinat dhe faqet e tyre. Testet spektroskopike me rreze X konfirmuan se substanca e përdorur ishte arseniku, një helm i fuqishëm, i cili në doza të vogla mund të jetë vdekjeprurës.
Por pse librat përmbajnë arsenik?
Në shekujt XVII dhe XVIII, shumë libra u trajtuan me kimikate të rrezikshme për t’i mbrojtur nga dëmtuesit:
– Arseniku përdorej për të parandaluar formimin e mykut dhe sulmet e parazitëve.
– Pigmenti jeshil i njohur si Jeshile Parisi apo Jeshile Scheele, përmbante arsenik dhe përdorej për të krijuar një pamje estetike tërheqëse.
– Librat trajtoheshin me substanca toksike si plumbi dhe merkuri, që ndihmonin në ruajtjen e tyre për një kohë më të gjatë.
Rreziqet e librave helmues
Arseniku është një toksinë e fuqishme dhe ekspozimi i zgjatur ndaj tij mund të shkaktojë probleme serioze shëndetësore. Për këtë arsye, studiuesit që trajtojnë këto vëllime duhet të respektojnë masa të rrepta sigurie:
✔️ Përdorimi i dorezave dhe maskave mbrojtëse.
✔️ Ruajtja e librave në kontejnerë të mbyllur për të parandaluar kontaminimin e ajrit.
✔️ Kufizimi i aksesit vetëm për specialistët e autorizuar.
Një fenomen i rrallë, por jo unik
Rasti i Bibliotekës së Kopenhagës nuk është i vetmi. Në biblioteka dhe arkiva të tjera në botë janë gjetur libra me përmbajtje toksike, si:
– Oxford Bodleian Library, ku janë zbuluar dorëshkrime mesjetare me plumb dhe merkuri.
– Biblioteka Kombëtare e Francës, ku disa vëllime nga shekujt XVIII dhe XIX u trajtuan me kimikate toksike për të parandaluar përkeqësimin.
– Muzetë dhe arkivat botërore, ku objekte arti, tekstile dhe mobilje të vjetra përmbajnë arsenik për të shmangur dëmtimin.
Një paradoks mes shkencës dhe historisë
Edhe pse këta libra përbëjnë një rrezik serioz, ata janë një pasuri e çmuar historike. Metodat e përdorura për të ruajtur vëllimet në të kaluarën sot janë shndërruar në një kërcënim për ata që i studiojnë. Studiuesit modernë po kërkojnë mënyra të sigurta për t’i ruajtur dhe analizuar këto dokumente pa rrezikuar shëndetin e tyre.
Ironikisht, një teknikë që dikur synonte të mbante librat të pacenuar, i ka kthyer ato në objekte potencialisht vdekjeprurëse, duke dëshmuar se edhe zgjidhjet e së kaluarës mund të kenë pasoja të paparashikuara.
©️zërionline
