Nëse ndonjëherë ke ndjerë zemrën që të rreh fort pa arsye, ndjesinë se diçka e keqe po vjen apo vështirësi për të marrë frymë, ndoshta ke përjetuar ankth. Por çfarë është në të vërtetë ankthi?
Ankthi është një çrregullim i zakonshëm i shëndetit mendor që lidhet me ndjenjën e vazhdueshme të shqetësimit, frikës apo tensionit. Të gjithë shqetësohemi herë pas here, por kur kjo ndjenjë bëhet e përditshme dhe ndikon në aftësinë për të funksionuar normalisht, atëherë flasim për një çrregullim ankthi.
Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, 1 në 13 persona në botë vuan nga ndonjë formë ankthi. Gratë dhe të rinjtë janë më të prekurit, gratë kanë dyfish më shumë gjasa të diagnostikohen me ankth krahasuar me burrat.
Si shfaqet ankthi
Simptomat ndryshojnë nga personi në person, por ndër më të zakonshmet janë:
Fizike: rrahje të shpejta zemre, djersitje, marramendje, frymëmarrje e shpejtë, dhimbje barku, lodhje, pagjumësi.
Mendore: ndjenjë frike pa arsye, nervozizëm, mendime të përsëritura shqetësuese, ndjesi se “diçka e keqe do të ndodhë”, vështirësi për t’u përqendruar apo për të marrë vendime.
Pse shfaqet ankthi
Shkaku nuk është një i vetëm, por një kombinim faktorësh:
- Gjenetikë: studimet tregojnë se nëse një familjar i afërt vuan nga ankthi, rreziku është më i lartë.
- Kimia e trurit: mungesa e neurotransmetuesve si serotonina apo GABA lidhet me ndjenjën e ankthit dhe depresionit.
- Përvoja gjatë fëmijërisë: trauma, abuzime apo humbje të rëndësishme mund të ndikojnë në mënyrën si truri reagon ndaj stresit.
- Stresi i përditshëm: problemet ekonomike, tensionet në marrëdhënie, humbja e punës apo përgjegjësitë e tepërta janë shkaktarë të zakonshëm.
- Alkooli, droga dhe ilaçet: përdorimi i tyre mund të shkaktojë ose përkeqësojë ankthin.
Si ta përballosh ankthin
Ankthi mund të menaxhohet me ndihmën e duhur. Ja disa mënyra praktike për të ulur simptomat:
- Ushtrime frymëmarrjeje dhe meditimi – ndihmojnë në qetësimin e sistemit nervor.
- Aktiviteti fizik – ecja apo stërvitja çliron endorfina dhe redukton tensionin.
- Rrjeti shoqëror – qëndrimi pranë njerëzve që të mbështesin ul ndjenjën e vetmisë.
- Shkrimi në ditar – të ndihmon të kuptosh dhe të kanalizosh emocionet.
- Gjumë i mjaftueshëm dhe ushqyerje e shëndetshme – ndikojnë drejtpërdrejt në gjendjen emocionale.
- Shmangia e alkoolit, drogës dhe kafeinës – të gjitha mund ta përkeqësojnë ankthin.
Trajtimet më efektive
Dy format më të zakonshme të trajtimit janë terapia dhe ilaçet.
- Terapia Kognitive e Sjelljes (CBT) është një nga mënyrat më të suksesshme, pasi ndihmon në ndryshimin e modeleve negative të mendimit.
- Terapia e relaksimit ndihmon trupin të reagojë më qetë ndaj situatave stresuese.
Në disa raste, mjeku mund të rekomandojë edhe ilaçe si antidepresantë, beta-bllokues apo qetësues, gjithmonë nën mbikëqyrje profesionale.
Mos e përballo vetëm
Ankthi është i shërueshëm dhe menaxhueshëm. Kërkimi i ndihmës nuk është shenjë dobësie, por e kujdesit ndaj vetes. Bisedo me një psikolog, një mjek apo një person të besuar. Hapi i parë drejt qetësisë është pranimi se ke nevojë për ndihmë.
©️zërionline
