Në Japoni, tehu më i njohur në botë nuk projektohet i lakuar. Ai del pothuajse i drejtë nga farka. Megjithatë, forma e tij ikonike, ajo harkesë elegante që e bën menjëherë të dallueshme kudo në botë, lind në një moment të vetëm dramatik. Një çast ku çeliku vendos nëse do të mbijetojë apo do të thyhet.
Dhe pikërisht aty fshihet një nga sekretet më magjepsëse të katanës.
Katana është shumë më tepër se një armë. Për shekuj me radhë ajo ka qenë simboli i samurait dhe, sipas traditës japoneze, konsiderohet vetë shpirti i luftëtarit. Në një vend ku vetëm pak objekte marrin statusin e Thesarit Kombëtar, shpatat zënë vendin kryesor. Mbi 120 katana janë shpallur Thesare Kombëtare të Japonisë, më shumë se çdo kategori tjetër objekti.
Krijimi i një katane kërkon muaj të tërë pune. Njohuritë transmetohen brez pas brezi dhe sot në Japoni kanë mbetur vetëm rreth 300 farkëtarë aktivë të licencuar për prodhimin e katanave tradicionale. Vetëm një pjesë e vogël e tyre jetojnë ekskluzivisht nga ky zanat.
Procesi fillon me tamahagane, një çelik i veçantë i prodhuar nga rëra e hekurit në furrat tradicionale tatara. Farkëtari e nxeh metalin deri sa të marrë ngjyrën e kuqe të ndezur, e godet me çekiç, e palos, e ngroh sërish dhe e përsërit procesin dhjetëra herë. Kjo krijon mijëra shtresa të holla çeliku, duke kombinuar fortësinë me elasticitetin.
Pas javësh pune, tehu merr formën bazë. Është rreth 70 centimetra i gjatë dhe pothuajse i drejtë. Ende nuk ngjan me katanën që njohim.
Pastaj vjen momenti vendimtar.
Farkëtari përgatit një përzierje argjile dhe pluhuri qymyri. Në pjesën e pasme të tehut ai vendos një shtresë të trashë, ndërsa në buzën prerëse një shtresë shumë të hollë.
Kur argjila thahet, tehu futet në farkë. Dhoma errësohet plotësisht. Në errësirë, mjeshtri mund të dallojë me saktësi temperaturën e çelikut vetëm nga ngjyra e tij.
Kur arrin temperaturën e duhur, tehu nxirret dhe zhytet menjëherë në ujë.
Gjithçka ndodh brenda pak sekondash.
Buzët e tehut, të mbrojtura vetëm nga një shtresë e hollë argjile, ftohen menjëherë dhe bëhen jashtëzakonisht të forta e të mprehta. Pjesa e pasme, e mbuluar nga argjila e trashë, ftohet më ngadalë dhe mbetet më elastike, por diferenca e ftohjes krijon tensione të mëdha të brendshme.
Dhe atëherë ndodh mrekullia.
Tehu fillon të lëvizë vetë.
Për një çast përkulet poshtë. Pastaj ngrihet ngadalë lart, duke marrë harkesën e famshme që e ka bërë katanën legjendë. Farkëtari mund ta ndikojë këtë proces, por nuk mund ta kontrollojë plotësisht. Një pjesë e formës përfundimtare vendoset nga vetë metali.
Ky moment quhet yaki-ire, kalitja.
Është çasti kur një copë çeliku bëhet katana.
Por është edhe momenti më i rrezikshëm.
Një në katër ose pesë tehe mund të thyhet gjatë kalitjes. Pas javësh pune, një tingull i mprehtë, si krisja e xhamit, mund t’i tregojë farkëtarit se gjithçka ka marrë fund. Në pak sekonda humbet puna e muajve dhe procesi duhet të nisë nga e para.
Kur tehu mbijeton, ai nuk del kurrë identik me një tjetër.
Çdo katana fiton një harkesë paksa të ndryshme. Çdo katana krijon modelin e saj unik të kalitjes, të quajtur hamon, një vijë elegante që shfaqet përgjatë buzës së tehut dhe që konsiderohet si “shenja e gishtit” e shpatës. Nuk ekzistojnë dy hamon plotësisht identikë.
Dhe këtu fshihet ndoshta fakti më interesant.
Shumë mjeshtër japonezë besonin se karakteri i farkëtarit pasqyrohej në teh. Për këtë arsye, para procesit të kalitjes disa kryenin rituale pastrimi, meditim ose lutje, sepse besonin se gjendja shpirtërore e mjeshtrit ndikonte në rezultatin përfundimtar.
Ndoshta kjo është arsyeja pse katana vazhdon të magjepsë njerëzit edhe sot. Ajo nuk është thjesht një armë e farkëtuar nga zjarri dhe çeliku.
Është prova se forca më e madhe nuk lind në qetësi, por në momentin kur një material përballet me presionin më të madh dhe arrin të mos thyhet.
Në një farë mënyre, çdo katana është gjurma e një krize të kapërcyer me sukses.
©ZëriOnline
