Flora Brovina nuk ishte vetëm një emër i politikës së Kosovës. Ishte mjeke që gjendej pranë fëmijëve në vitet më të vështira, poete që e shkroi dhembjen dhe shpresën, aktiviste që doli në rrugë për të drejtat e grave dhe një prej figurave shqiptare që regjimi i Slobodan Millosheviçit e burgosi për shkak të veprimtarisë së saj.
Më 15 shtator 2026, në moshën 76-vjeçare, Flora Brovina u nda nga jeta, duke lënë pas një histori që është e lidhur ngushtë me disa prej momenteve më të rëndësishme të Kosovës moderne.
E lindur më 30 shtator 1949 në Skenderaj dhe e rritur në Prishtinë, Brovina studioi mjekësi fillimisht në Beograd dhe i përfundoi studimet në Prishtinë. Më pas u specializua në pediatri dhe në pediatri klinike. Përpara se t’i kushtohej plotësisht mjekësisë, ajo punoi edhe si gazetare për shëndetësinë në gazetën “Rilindja”, ku për vite trajtoi çështje sociale dhe shëndetësore. Të dhënat e Kuvendit të Kosovës dokumentojnë 9 vite të përvojës së saj si gazetare.
Por Brovina ishte edhe poete. Librin e parë me poezi, “Vërma emrin tim”, e botoi në vitin 1973, ndërsa më pas erdhën “Bimë e zë” dhe “Mat e çmat”. Në poezinë e saj, një vend të veçantë zinin gruaja, nëna, lindja, jeta dhe fati i individit. Me kalimin e viteve, këto tema u ndërthurën gjithnjë e më shumë me fatin e Kosovës.
Nga pediatria te aktivizmi
Në vitet ’90, kur represioni serb ndaj shqiptarëve të Kosovës u përshkallëzua, Brovina nuk u mjaftua vetëm me profesionin e mjekes.
Në vitin 1992 themeloi Lidhjen e Gruas Shqiptare, organizatë për mbrojtjen e të drejtave të grave dhe ofrimin e ndihmës humanitare e mjekësore. Në Prishtinë ajo drejtoi një qendër ku ofrohej kujdes shëndetësor për njerëzit në nevojë dhe ku u strehuan edhe fëmijë të mbetur pa prindër gjatë luftës. Sipas PEN America, qendra kujdesej në periudha të caktuara për deri në 25 fëmijë njëherësh.
Ajo organizoi protesta të grave kundër dhunës dhe represionit dhe, në një kohë kur shumëkush largohej nga Kosova, zgjodhi të qëndronte.
Ishte pikërisht ky angazhim që do ta vinte në shënjestër të regjimit serb.
Më 20 prill 1999, në kulmin e luftës në Kosovë, Flora Brovina u arrestua në Prishtinë nga policia serbe. Fillimisht u mbajt në Kosovë, ndërsa më pas u transferua në një burg në Serbi.
Ajo u akuzua për veprimtari terroriste dhe për lidhje me Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës. Amnesty International dokumentoi se Brovina ishte arrestuar për veprimtarinë e saj humanitare dhe se ndaj saj u ngritën akuza për “veprimtari armiqësore” dhe terrorizëm.
Më 9 dhjetor 1999, një gjykatë në Nish e dënoi me 12 vite burgim. Human Rights Watch e konsideronte rastin e saj një proces politik dhe kërkonte monitorim ndërkombëtar të gjykimit, duke vënë në pikëpyetje standardet e procesit gjyqësor ndaj saj.
Fati i saj u bë një çështje ndërkombëtare. PEN, Amnesty International, Human Rights Watch dhe institucione evropiane kërkuan lirimin e saj. Në vitin 2000, PEN America i dha PEN/Barbara Goldsmith Freedom to Write Award, ndërsa ajo ishte nderuar më herët edhe me çmimin Tucholsky të PEN-it suedez.
Më 1 nëntor 2000, pas presionit ndërkombëtar dhe ndryshimeve politike në Serbi, Brovina u lirua.
Ishte kthyer nga burgu, por jo nga beteja publike.
Nga lufta për liri te institucionet e Kosovës
Pas luftës, Brovina hyri në politikë. Në vitin 2001 kandidoi edhe për presidente të Kosovës në listën e PDK-së.
Më pas u zgjodh deputete në 6 legjislatura të Kuvendit të Kosovës, nga viti 2001 deri në vitin 2019. Në vitin 2014 shërbeu edhe si kryetare e Kuvendit në detyrë.
Ajo ishte gjithashtu një nga nënshkrueset e Deklaratës së Pavarësisë së Kosovës më 17 shkurt 2008.
Kështu, rruga e saj kaloi nga pediatria te aktivizmi, nga qelitë e burgjeve serbe te institucioni më i lartë përfaqësues i Kosovës.
Një jetë në disa role, por me një bosht të përbashkët: angazhimin publik.
Vepra e saj nuk mbeti vetëm brenda kufijve të Kosovës. Brovina mori disa vlerësime ndërkombëtare për lirinë e shkrimit, të drejtat e njeriut dhe kontributin për paqen.
Ndër çmimet e saj janë Tucholsky Prize, PEN/Barbara Goldsmith Freedom to Write Award, çmimi për të drejtat e njeriut i Fondacionit Heinrich Böll dhe Millennium Peace Prize for Women.
Por ndoshta trashëgimia e saj më e fortë nuk matet me numrin e çmimeve apo mandatet parlamentare.
Ajo mbetet figura e një gruaje që në një prej periudhave më të errëta të Kosovës zgjodhi të mos largohej, të vazhdonte të mjekonte, të ndihmonte, të protestonte dhe të fliste.
Edhe kur për këtë u burgos.
Pas lajmit për ndarjen e saj nga jeta, edhe kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, e ka kujtuar Brovinën si një prej figurave të rëndësishme të historisë së re të Kosovës.
“Një jetë e tërë njerëzore e shkuar nën aktivizëm, u shua sot.”
Ai e përshkruan Brovinën si një grua që la pas një trashëgimi të gjatë humanitare dhe politike, duke veçuar veprimtarinë e saj në mbrojtje të grave, angazhimin humanitar dhe përballjen me regjimin serb.
Kujtimi i saj është edhe më domethënës për faktin se rrugët e Brovinës dhe Kurtit ishin kryqëzuar dikur në burgjet serbe. Të dy ishin arrestuar gjatë luftës së vitit 1999 dhe mbaheshin në burgun e Pozharevcit. Dokumente të kohës i rendisin të dy mes të burgosurve politikë shqiptarë të Kosovës.
Flora Brovina largohet nga jeta në moshën 76-vjeçare, por historia e saj mbetet e lidhur me një periudhë në të cilën mjekësia, humanizmi, letërsia dhe politika shpesh nuk mund të ndaheshin nga njëra-tjetra.
Ajo ishte pediatre që mjekoi fëmijë, poete që shkroi për jetën dhe gruan, aktiviste që mbrojti të drejtat e njeriut, e burgosur politike dhe më pas deputete e Republikës së Kosovës.
Një jetë e kaluar mes kujdesit për tjetrin dhe përballjes me kohën.
Zëri Online
©ZëriOnline
