Këtë shkurt u mbushën 20 vjet nga ndarja nga jeta e poetit të njohur shqiptar Frederik Rreshpja, një prej zërave më të veçantë dhe më të dhimbshëm të letërsisë shqipe të shekullit XX. Ai u nda nga jeta më 17 shkurt 2006 në Shkodër, qytetin ku kishte lindur më 19 korrik 1940 dhe ku u formësua si poet.
Rreshpja u shfaq në skenën letrare në vitet ’60, në një kohë kur letërsia shqiptare kontrollohej rreptësisht nga realizmi socialist. Që në fillim, vargjet e tij u dalluan për ndjeshmërinë, simbolikën dhe tonin intim, larg skemave propagandistike të kohës. Pikërisht kjo liri e brendshme do ta përballte me përndjekjen politike. Ai u arrestua dhe kaloi vite të gjata në burgjet e regjimit komunist, i dënuar për poezinë e tij dhe për qëndrimet që nuk përputheshin me vijën zyrtare.
Për Rreshpjen, burgu nuk ishte vetëm privim fizik, por një përballje e ashpër me vetminë dhe zhgënjimin. Megjithatë, poezia mbeti streha e tij. Pas rënies së regjimit, ai rikthehet në jetën letrare me vëllime që sot konsiderohen ndër më të rëndësishmit në lirikën moderne shqiptare, si Erdhi ora të vdes përsëri, Lirika të zgjedhura dhe Në vetmi. Në to, lexuesi gjen një univers ku përzihen trishtimi, dashuria, kujtesa dhe një ndjenjë e fortë ekzistenciale.
Rreshpja nuk ishte poet i retorikës së zhurmshme. Ai ishte poet i heshtjes, i imazhit të brishtë, i dhimbjes së përmbajtur. Shpesh në vargjet e tij shfaqet figura e njeriut të vetmuar, i përballur me kohën dhe me padrejtësinë, por që ruan dinjitetin përmes fjalës. Kritika letrare e ka cilësuar si një nga poetët më të pastër lirikë të shqipes, një zë që ndërtoi një botë poetike të vetën, larg ndikimeve të përkohshme.
Pas viteve ’90 ai themeloi edhe një shtëpi botuese dhe një revistë letrare, duke kontribuar në ringjalljen e jetës kulturore në tranzicion. Megjithatë, jeta e tij personale mbeti e vështirë. Ai jetoi në kushte të thjeshta dhe shpesh në varfëri, një fat i hidhur për një nga poetët më të mëdhenj të kohës së tij.
Njëzet vjet pas vdekjes, emri i Frederik Rreshpjes mbetet i lidhur me qëndresën e poetit përballë dhunës së sistemit dhe me fuqinë e artit për të mbijetuar edhe në kushtet më të errëta. Vargjet e tij vazhdojnë të lexohen, të citohen dhe të studiohen, si dëshmi se poezia e vërtetë nuk shuhet me kohën.
Në këtë përvjetor, kujtimi i tij nuk është vetëm homazh për një poet, por edhe reflektim mbi fatin e artit dhe artistit në shoqërinë shqiptare. Rreshpja mbetet një simbol i shpirtit të lirë, që edhe kur u burgos fizikisht, nuk e humbi kurrë lirinë e brendshme.
V.Q.
©️zërionline
