Në shtator të vitit 1931, poeti dhe dramaturgu i njohur spanjoll, Federico García Lorca, mbajti një fjalim frymëzues gjatë inaugurimit të bibliotekës së qytetit të tij të lindjes, Fuente Vaqueros, në Granada. Ky fjalim, i cili mbetet aktual edhe sot, është një manifest kulturor për rëndësinë e dijes dhe kulturës në jetën e njerëzve.
Në fjalimin e tij, Lorka theksoi nevojën për të parë kulturën si një të mirë themelore, po aq të domosdoshme sa buka për jetën. “Nëse do të isha i uritur dhe i pambrojtur, nuk do të kërkoja vetëm bukë; do të kërkoja gjysmë buke dhe një libër,” tha ai, duke nënvizuar se ushqimi i shpirtit është po aq jetik sa ai i trupit.
Kultura si një nevojë jetike
Lorka ngriti zërin kundër atyre që kufizojnë kërkesat e shoqërisë vetëm në aspektet ekonomike, duke injoruar nevojat kulturore. Ai paralajmëroi se mungesa e kulturës dhe dijes i shndërron njerëzit në “makineri në shërbim të shtetit” dhe skllevër të një sistemi shoqëror të pabarabartë.
Për poetin, mungesa e librave dhe e dijes përbën një agoni më të thellë sesa uria fizike. Duke sjellë shembullin e shkrimtarit të madh rus, Fjodor Dostojevski, i cili në burgjet e Siberisë kërkonte libra për të mbajtur gjallë shpirtin e tij, Lorka bëri thirrje për të vendosur librat dhe dijen në qendër të jetës së njerëzve.
“Libra! Libra!” – Thirrja e Lorkës
Për Lorkën, librat janë horizonte dhe shkallë drejt majave më të larta të shpirtit dhe zemrës njerëzore. Ai i quajti librat “fjalë magjike” dhe i vendosi në të njëjtin nivel me dashurinë dhe bukën, të nevojshme për të ushqyer shpirtin dhe për të ndriçuar mendjen.
Duke përmendur mendimtarin e madh spanjoll Menéndez Pidal, Lorka përfundoi fjalimin e tij duke e identifikuar kulturën si zgjidhjen e vetme për problemet e njerëzimit. “Vetëm përmes kulturës mund të zgjidhen problemet që shqetësojnë botën sot,” tha ai.
Mesazhi i Lorkës mbetet një thirrje universale për të investuar në dijen, në kulturë dhe në shpirtin njerëzor, duke kujtuar se një shoqëri e ndriçuar nga dija mund të kapërcejë çdo sfidë.
Ja fjalimi i plotë i Federico García Lorca:
“Gjysmë buke dhe një libër”
“Kur dikush shkon në teatër, në një koncert apo në një festë të çfarëdo lloji, nëse festa është sipas dëshirës së tij, menjëherë kujtohet dhe pendohet që njerëzit që do nuk janë aty. Çfarë do të donte motra ime, babai im,” mendon ai dhe nuk e shijon më shfaqjen, por kalon një melankoli të lehtë që ndjen. Kjo është melankolia që provoj, jo për njerëzit e shtëpisë sime, që do të ishte një gjë e vogël, por për të gjitha krijesat që për shkak të mungesës së mundësive nuk gëzojnë të mirën më të lartë që bukuria ofron: mirësi, qetësi dhe pasion.
Kjo është arsyeja pse unë nuk kam kurrë një libër, sepse dhuroj aq sa blej, të cilat janë të pafundme, dhe kjo është arsyeja pse këtu jam i nderuar dhe i lumtur të përuroj këtë bibliotekë të qytetit, sigurisht të parën në të gjithë provincën e Granadës.
Njeriu nuk jeton vetëm me bukë. Po të isha i uritur dhe i pambrojtur në rrugë, nuk do të kërkoja bukë; do të kërkoja gjysmë buke dhe një libër.
Unë prej këtu sulmoj dhunshëm ata që flasin vetëm për kërkesa ekonomike pa përmendur asnjëherë kërkesat kulturore, gjë që kërkon populli duke bërtitur. Është mirë të hanë të gjithë, por ta dinë të gjithë. I gëzofshin të gjitha frytet e shpirtit njerëzor sepse e kundërta është t’i shndërrosh në makineri në shërbim të shtetit, është t’i bësh skllevër të një organizimi të tmerrshëm shoqëror.
Më vjen shumë më keq për një njeri që dëshiron të dijë dhe nuk mundet, sesa për një njeri të uritur. Sepse një njeri i uritur lehtë mund ta qetësojë urinë me një copë bukë ose ndonjë frut, por një njeri që dëshiron të dijë dhe nuk ka mjete, vuan një agoni të tmerrshme sepse i duhen libra, libra, shumë libra dhe ku janë këto libra?
Libra! Libra! Kjo është një fjalë magjike që është e barabartë me të thënin: ”dashuri, dashuri” dhe të cilën njerëzit duhet ta kërkojnë ndërsa kërkojnë bukë ose duan shi për mbjelljet e tyre.
Kur shkrimtari i shquar rus Fjodor Dostojevski, babai i revolucionit rus shumë më tepër se Lenini, ishte i burgosur në Siberi, larg botës, mes katër mureve dhe i rrethuar nga fusha të shkreta me borë të pafundme; dhe i kërkonte ndihmë në një letër familjes së tij të largët, ai vetëm tha: ”Më dërgoni libra, libra, shumë libra që të mos më vdesë shpirti!” Ftohesha dhe nuk kërkoja zjarr, kisha etje të tmerrshme dhe ujë nuk kërkoja: kërkova libra, domethënë horizonte, domethënë shkallë për të ngjitur majën e shpirtit dhe të zemrës. Sepse agonia fizike, biologjike, natyrore e një trupi për shkak të urisë, etjes apo të ftohtit zgjat pak, shumë pak, por agonia e shpirtit të pakënaqur zgjat një jetë.
I madhi Menéndez Pidal, një nga njerëzit e mençur më të vërtetë të Evropës, ka thënë tashmë se motoja e Republikës duhet të jetë: “Kultura”. Kultura sepse vetëm përmes saj mund të zgjidhen problemet që po diskutojnë sot njerëzit plot besim, por pa dritë.”
©️zërionline
