Sot, më 10 gusht, shënohet 37 vjetori i ekzekutimit të poetit dhe disidentit të njohur, Havzi Nela, një ngjarje që mbart mesazhe të forta dhe tragjike për popullin shqiptar dhe për të gjithë ata që kanë luftuar për lirinë e fjalës dhe mendimit. Ky akt, i kryer 37 vjet më parë, ka lënë një gjurmë të thellë në histori, si një shembull i sakrificës për idealet e lirisë në një kohë të errët diktature.
Mëngjesin e 10 gushtit 1988, Havzi Nela u ekzekutua me varje në litar në Kukës, një akt që synonte të frikësonte popullin dhe të ndalonte çdo formë kundërshtie ndaj regjimit komunist. Ky ishte një vendim që kishte ardhur një ditë më parë, më 9 gusht, kur ministri i Punëve të Brendshme, Hekuran Isai, kishte nxjerrë urdhrin për ekzekutimin. Kufoma e poetit u la për disa orë në shesh, si një mjet për të instaluar terrorin dhe pse pushteti ishte në grahmat e tij dhe e ndjente revoltën që ziente në popull. Por, në vend që të krijonte frikë, ky akt e thelloi më tej pasigurinë dhe indinjatën te populli.
Fjalët e fundit dhe dinjiteti i një poeti në kushtet e mbijetesës
Në momentet e tij të fundit, Havzi Nela, që gjithnjë kishte thënë se fjalët ishin arma e tij më e fortë, dha një mesazh të fortë për të afërmit e tij. Fjalët e tij të fundit, “Lekët, që kisha në xhep ditën e arrestimit, jepjani nënës time”, mbeten të pashlyera në kujtesën e atyre që e panë atë duke u ekzekutuar.
Ai kërkoi që të afërmit e tij të trajtoheshin me respekt, dhe kjo tregoi fisnikërinë dhe dashurinë e tij për ata që kishte lënë pas:
“Për ju i keq kam qenë dhe ashtu po shkoj. Të këqijat e mia i mora me vete. Kërkoj që të afërmit e mi të trajtohen mirë, mos të merren nëpër këmbë.”
Poezia që ai shkroi, veçanërisht “O Liri, O Vdekje”, është një testament për guximin dhe ndjenjën e thellë të padrejtësisë që ai ndjeu ndaj regjimit.
Poeti shkruante:
“Nuk them se jam trim, jo as frikacak,
Thellë n’afshet e shpirtit më grafllon guximi;
Vdekja për liri nuk më tremb aspak,
Si e duron robninë zemra e nji trimi?”
Me këto vargje, Nela shprehte se për të, liria ishte më e shtrenjtë se çdo gjë tjetër dhe se ai ishte i gatshëm të paguante çdo çmim për të. Ai nuk kishte frikë nga vdekja, pasi për të vdekja ishte një çmim i vogël në krahasim me padrejtësinë dhe robërinë.
Pas ekzekutimit të Havzi Nelës, reagimet e qytetarëve ishin të shumta dhe të mbushura me kritika ndaj regjimit. Dega e Punëve të Brendshme kishte informuar se ky akt kishte “rritur vigjilencën ndaj elementeve armiqësorë”, por realiteti ishte krejt ndryshe. Kjo ngjalli në popull zemërim dhe pse në dukje të heshtur, duke e parë ekzekutimin si një veprim të pafalshëm që synonte të shkatërronte çdo shpresë të pavarur dhe të mbante nën kontroll qytetarët.
37 vjet pas ekzekutimit të tij, kujtimi i Havzi Nelës mbetet një simbol i luftës për liri dhe drejtësi. Ai dha jetën për një Shqipëri më të drejtë, për një komb që mund të fliste lirisht dhe që nuk do të kishte frikë nga pushteti. Poezia e tij dhe fjala e fundit, si dhe sakrifica që ai bëri, janë një testament i qëndresës dhe guximit të shqiptarëve për të luftuar për lirinë e tyre, edhe kur kjo kërkonte të paguanin çmimin më të madh.
Në këtë 37-vjetor, përkujtojmë një poet – njeri që ishte i gatshëm të paguante çdo çmim për lirinë e fjalës, një simbol i qëndresës dhe forcës shpirtërore të atyre që e ndienin se liria është një e drejtë që nuk mund të mohohet kurrë.
©️zërionline
