Rrugët “Arnautska e Madhe” dhe “Arnautska e Vogël” në qytetin e Odesës, Ukraine, mbajnë një trashëgimi historike që lidhet ngushtë me komunitetin shqiptar ortodoks të vendosur aty në fund të shekullit XVIII. Emri “Arnautska” vjen nga fjala “arnaut”, një term që përdorej në Perandorinë Osmane për të përshkruar shqiptarët, sidomos ata të besimit ortodoks ose ushtarë me reputacion luftarak.
Pas përfundimit të Luftës Ruso-Turke më 1791, një numër i madh popullatash ortodokse u shpërngulën nga territoret osmane drejt Perandorisë Ruse, përfshirë grekë dhe shqiptarë (arnautë). Platon Zubov, një nga themeluesit e Odesës, ngarkoi gjeneralin Jozef de Ribas që të ndërtonte vendbanime për këta të ardhur. Kështu lindi një lagje e re në qytet, e njohur si Sloboda Arnautska, “Vendbanimi i Arnautëve”.
Me kalimin e viteve, kjo zonë u integrua në strukturën urbane të Odesës, dhe rrugët që përshkonin këtë lagje ruajtën emrin e origjinës: Arnautska e Madhe dhe Arnautska e Vogël.
Përse “e Madhe” dhe “e Vogël”?
Sipas traditës gojore, ndarja e këtyre rrugëve ka të bëjë me karakteristikat fizike dhe rolet ushtarake të banorëve arnautë që u vendosën aty. Në Arnautskën e Madhe jetonin arnautët “të gjatë”, zakonisht ish-ushtarakë detarë dhe marinarë, ndërsa në Arnautskën e Vogël banonin “arnautët e shkurtër”, këmbësorë ose kalorës.
Riemërtimet gjatë shekullit XX
Si shumë pjesë të tjera të Odesës, këto rrugë u riemëruan disa herë gjatë regjimit sovjetik:
Arnautska e Madhe në vitet 1920–1930 mori emrin e revolucionarit socialist Hirsh Lekert, ndërsa pas Luftës së Dytë Botërore u quajt rruga Valeri Çkalov, në nder të pilotit të famshëm sovjetik.
Arnautska e Vogël në periudha të ndryshme u njoh si rruga Suvorovska (rreth viteve 1899–1914), dhe më pas si rruga Vorovskit apo Malinovskit. Pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik në vitet 1990, të dyja rrugëve iu kthyen emrat e tyre historikë, Arnautska e Madhe dhe Arnautska e Vogël.
Sot, këto rrugë janë pjesë e rëndësishme e historisë dhe identitetit multietnik të Odesës. Përveç rëndësisë së tyre si rrugë historike, aty ndodhen edhe ndërtesa me vlera arkitektonike dhe kulturore, përfshirë muzeun e Holokaustit, i cili gjendet pranë Arnautskës së Vogël.
Ky emërtim jo vetëm që nderon të kaluarën e komunitetit shqiptar në Odesa, por gjithashtu dëshmon për bashkëjetesën e kulturave dhe etnive të ndryshme në historinë e këtij qyteti-port ndër më të rëndësishmit në Detin e Zi.
Përshtati: A. Ndoni
©️zërionline
